فصل‌نامۀ بین المللی علمی تخصصی مطالعات زبان فارسی ISC

فصل‌نامۀ بین المللی علمی تخصصی مطالعات زبان فارسی ISC

بررسی جنبه‌های مینی­مالیستی در حکایات «الهی­نامۀ» عطار نیشابوری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
2 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران (نویسندۀ مسئول)
3 گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
10.22034/jmzf.2026.532159.1238
چکیده
مینی مالیسم یا کمینه‌گرایی، جنبشی هنری‌ادبی بر مبنای ایجاز، سادگی بیان و دوری از پیچیدگی‌های فکری-فلسفی رایج در آثار ادبی و هنری است. مینیمالیست‌ها طرفدار نهایت فشردگی و ایجاز در آثار ادبی و هنری هستند. الهی‌نامه از آثار مهمّ اخلاقی-عرفانی ادب فارسی با موضوع مناظرۀ پدری با پسران خود است که هر کدام مُرادی دارند. این اثر همچون منطق‌الطیر و مصیبت‌نامه توصیفی از سفر معنوی و روحانی نوع بشر در جستجوی حقیقت و معرفت حضرت حق است. عطار در خلق این منظومه از سنّت رایج حکایات صوفیانه بهره برده‌است که در عین کوتاهی و اشتمال بر زبان و پی‌رنگی ساده، ساختمانی کامل دارند و گفتار و کردار اشخاصی را در طیّ وقایعی خاص نمایش‌ و آموزه‌ای دینی، اخلاقی، عرفانی یا اجتماعی را ارائه می‌دهند. پژوهش حاضر با تحلیل جنبه‌های مینی‌مالیستی حکایات کوتاه الهی‌نامۀ عطار به شیوۀ توصیفی‌ـ‌تحلیلی دریافته‌است که ویژگی‌هایی چون سادگی طرح و زبان، ایجاز، واقع‌گرایی، قلّت شخصیّت‌ها، برجستگی برخی عناصر، تم جذّاب و محدودیّت زمان و مکان، هدفمندانه برای بیان سریع و مؤثّر آموزه‌ها، تجارب عرفانی و موضوعاتی که در آن روزگار و اجتماع بحرانی، اهمیّتی حیاتی داشته، به کار رفته‌است. همچنین رعایت اقتضای حال مخاطبان در عین اشتمال بر جذابیّت‌های فرمی، الهی‌نامه را در زمرۀ آثار ارزشمند مینیمال‌گونة ادب فارسی قرارداده‌است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Study of Minimalistic Aspects in Attar Neyshabouri's Elahinameh

نویسندگان English

Abbas Salari 1
Shokrollah Pouralkhas 2
Ebrahim Danesh 3
1 Ph. D Candidate, Department of Persian Language and Literature, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran
2 Professor, Department of Persian Language and Literature, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran(Corresponding Author)
3 , Department of Persian Language and Literature, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran
چکیده English

مینی‌مالیسم یا کمینه‌گرایی، جنبشی هنری‌ـ‌ادبی بر مبنای ایجاز، سادگی بیان و دوری از پیچیدگی‌های فکری-فلسفی رایج در آثار ادبی و هنری است. مینیمالیست‌ها طرفدار نهایت فشردگی و ایجاز در آثار ادبی و هنری هستند. الهی‌نامه از آثار مهمّ اخلاقی-عرفانی ادب فارسی با موضوع مناظرۀ پدری با پسران خود است که هر کدام مُرادی دارند. این اثر همچون منطق‌الطیر و مصیبت‌نامه توصیفی از سفر معنوی و روحانی نوع بشر در جستجوی حقیقت و معرفت حضرت حق است. عطار در خلق این منظومه از سنّت رایج حکایات صوفیانه بهره برده‌است که در عین کوتاهی و اشتمال بر زبان و پی‌رنگی ساده، ساختمانی کامل دارند و گفتار و کردار اشخاصی را در طیّ وقایعی خاص نمایش‌ و آموزه‌ای دینی، اخلاقی، عرفانی یا اجتماعی را ارائه می‌دهند. پژوهش حاضر با تحلیل جنبه‌های مینی‌مالیستی حکایات کوتاه الهی‌نامۀ عطار به شیوۀ توصیفی‌ـ‌تحلیلی دریافته‌است که ویژگی‌هایی چون سادگی طرح و زبان، ایجاز، واقع‌گرایی، قلّت شخصیّت‌ها، برجستگی برخی عناصر، تم جذّاب و محدودیّت زمان و مکان، هدفمندانه برای بیان سریع و مؤثّر آموزه‌ها، تجارب عرفانی و موضوعاتی که در آن روزگار و اجتماع بحرانی، اهمیّتی حیاتی داشته، به کار رفته‌است. همچنین رعایت اقتضای حال مخاطبان در عین اشتمال بر جذابیّت‌های فرمی، الهی‌نامه را در زمرۀ آثار ارزشمند مینیمال‌گونة ادب فارسی قرارداده‌است.

کلیدواژه‌ها English

مینیمالیسم
عطار
الهی‌نامه
حکایات کوتاه

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 09 آبان 1405

  • تاریخ دریافت 11 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش 17 شهریور 1404