فصل‌نامۀ بین المللی علمی تخصصی مطالعات زبان فارسی ISC

فصل‌نامۀ بین المللی علمی تخصصی مطالعات زبان فارسی ISC

تنوع معنایی حروف اضافه، ویژگی سبکیِ کتاب بیان‌الأدیان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه فرهنگ‌نویسی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، تهران، ایران (نویسنده مسئول).
10.22034/jmzf.2026.581998.1269
چکیده
در مطالعات سبک‌شناسی، تمامی عناصرِ موجود در متن حائزِ اهمیت‌اند، و در بررسی ساختار نحوی زبان، «حروف» اهمیتی کمتر از افعال، واژه‌ها، صفات، قیود، و ضمایر ندارند؛ به‌ویژه این‌که خود از زوایای گوناگونی چون مفرد، مضاعف، ساده، و بسیط بودن، نیز جابه‌جایی، حذف، قابلیت‌های ایجازی، و تنوع معانی درخورِ تحلیل‌‌اند. بررسی «معانی حروف» می‌تواند با هدف شناخت بهتر ساختارهای نحوی در پیکرۀ زبان، و به‌عنوان عاملی متمایزکننده در تشخیص سبک نوشتار صورت بگیرد، چراکه حروف در ساختمان دستوریِ زبان از اهمیتی ویژه برخوردارند و برخورد مؤلف با آن‌ها، همواره بخشی مهم از ویژگی‌های سبکی را تشکیل می‌دهد. از همین منظر لازم است برای شناخت سبک شخصی نویسندگان، و نیز شناخت سبک‌های دوره‌ای، توجهی ویژه به کارکردهای معناییِ حروف داشته باشیم، برای پاسخ دادن به این پرسش‌ها که «آیا معناپذیریِ حروف نقشی در ایجاد سبکِ نوشتار دارد؟»، و «آیا وجود چندمعنایی در کاربرد حروف در متون قدیمی، تأکیدِ پژوهشگران بر سادگی سبک دوره‌های آغازین را زیر سؤال نمی‌برد؟»، با این پیش‌فرض که «معانی حروف» علی‌رغم این‌که تاکنون در مطالعات سبک‌شناسی، چندان مورد توجه قرار نگرفته‌اند، در ایجاد سبک نوشتار، بسیار مهم و تعیین‌کننده‌اند، و بررسی متون قدیمی می‌تواند نشان‌دهندۀ پیچیدگیِ معناییِ آن‌ها، برخلافِ سادگیِ ادعاشده در مطالعات سبک‌شناسی‌ دوره‌های آغازین نثر فارسی باشد. به همین منظور به بررسی کتاب بیان‌الأدیان، به‌عنوان یکی از قدیمی‌ترین کتاب‎های نثر فارسی پرداخته‌ایم، تا تنوع معناییِ حروف را، در دوره‌ای که زبان فارسی دوران سادگی، بی‌پیرایگی، و کاربرد واحدهای زبانیِ اغلب تک‌معنا را سپری می‌کرد و هنوز وارد دورۀ تکلف و چندمعنایی نشده بود، نشان دهیم.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Semantic diversity of prepositions, a stylistic feature of the book Bayan al-Adian

نویسنده English

leila kordbache
Assistant Professor, Lexicography Department, Academy of Persian Language and Literature, Tehran, Iran (Corresponding Author).
چکیده English

در مطالعات سبک‌شناسی، تمامی عناصرِ موجود در متن حائزِ اهمیت‌اند، و در بررسی ساختار نحوی زبان، «حروف» اهمیتی کمتر از افعال، واژه‌ها، صفات، قیود، و ضمایر ندارند؛ به‌ویژه این‌که خود از زوایای گوناگونی چون مفرد، مضاعف، ساده، و بسیط بودن، نیز جابه‌جایی، حذف، قابلیت‌های ایجازی، و تنوع معانی درخورِ تحلیل‌‌اند. بررسی «معانی حروف» می‌تواند با هدف شناخت بهتر ساختارهای نحوی در پیکرۀ زبان، و به‌عنوان عاملی متمایزکننده در تشخیص سبک نوشتار صورت بگیرد، چراکه حروف در ساختمان دستوریِ زبان از اهمیتی ویژه برخوردارند و برخورد مؤلف با آن‌ها، همواره بخشی مهم از ویژگی‌های سبکی را تشکیل می‌دهد. از همین منظر لازم است برای شناخت سبک شخصی نویسندگان، و نیز شناخت سبک‌های دوره‌ای، توجهی ویژه به کارکردهای معناییِ حروف داشته باشیم، برای پاسخ دادن به این پرسش‌ها که «آیا معناپذیریِ حروف نقشی در ایجاد سبکِ نوشتار دارد؟»، و «آیا وجود چندمعنایی در کاربرد حروف در متون قدیمی، تأکیدِ پژوهشگران بر سادگی سبک دوره‌های آغازین را زیر سؤال نمی‌برد؟»، با این پیش‌فرض که «معانی حروف» علی‌رغم این‌که تاکنون در مطالعات سبک‌شناسی، چندان مورد توجه قرار نگرفته‌اند، در ایجاد سبک نوشتار، بسیار مهم و تعیین‌کننده‌اند، و بررسی متون قدیمی می‌تواند نشان‌دهندۀ پیچیدگیِ معناییِ آن‌ها، برخلافِ سادگیِ ادعاشده در مطالعات سبک‌شناسی‌ دوره‌های آغازین نثر فارسی باشد. به همین منظور به بررسی کتاب بیان‌الأدیان، به‌عنوان یکی از قدیمی‌ترین کتاب‎های نثر فارسی پرداخته‌ایم، تا تنوع معناییِ حروف را، در دوره‌ای که زبان فارسی دوران سادگی، بی‌پیرایگی، و کاربرد واحدهای زبانیِ اغلب تک‌معنا را سپری می‌کرد و هنوز وارد دورۀ تکلف و چندمعنایی نشده بود، نشان دهیم.

کلیدواژه‌ها English

Stylistics
syntactic structure
prepositions
meanings of letters
religious expressions

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 01 تیر 1405

  • تاریخ دریافت 27 فروردین 1405
  • تاریخ بازنگری 22 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 31 خرداد 1405