نیاز به معنا در بوستان و گلستان سعدی در چهارچوب نظریه خودفراگذشتگی و معناجویی آبراهام مزلو

جبرائیل زاده, اصغر; صلاحلی, عسگر; دانش, ابراهیم

doi:10.22034/jmzf.2026.246042

نیاز به معنا در بوستان و گلستان سعدی در چهارچوب نظریه خودفراگذشتگی و معناجویی آبراهام مزلو

مقالات آماده انتشار

نویسندگان

اصغر جبرائیل زاده ¹

عسگر صلاحلی ²

ابراهیم دانش ³

¹ دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

² دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران (نویسنده مسول)

³ دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

10.22034/jmzf.2026.246042

چکیده

نیاز به معنا از بنیادی‏ترین نیازهای وجودی انسان است که در نظریۀ متأخر آبراهام مزلو با مفهوم «خودفراگذشتگی» تبیین شده‌است. از دیدگاه مزلو، عالی‌ترین سطح رشد انسانی زمانی تحقّق می‌یابد که فرد از مرزهای خویشتن فراتر رود و در پی معنا، حقیقت، عشق، خدمت به دیگران و خیر جمعی باشد. این رویکرد، معناجویی را یکی از مهم‌ترین عوامل رشد روانی و شکوفایی انسان می‌داند. پژوهش حاضر با تکیه بر نظریۀ خودفراگذشتگی و معناجویی مزلو، به تحلیل بازتاب این مفاهیم در گلستان و بوستان سعدی پرداخته‌است. هدف اصلی پژوهش، تبیین چگونگی انعکاس نیاز به معنا، فراروی از خود و مؤلفه‌های مرتبط با آن در اندیشۀ اخلاقی و انسانی سعدی و نشان دادن ظرفیت این آثار برای گفت‌وگو با نظریه‌های معاصر روان‌شناسی است. این پژوهش با روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی و با استناد به منابع معتبر کتابخانه‏ای و بهره‌گیری از رویکرد میان‌رشته‌ای ادبیات و روان‌شناسی انجام شده‌است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مفاهیمی چون همدلی، عشق، ایثار، خدمت به دیگران، حقیقت‌جویی و مسئولیت‌پذیری اجتماعی در گلستان و بوستان از مهم‌ترین نمودهای نیاز به معنا و خودفراگذشتگی به شمار می‌آیند. سعدی، قرن‌ها پیش از شکل‌گیری نظریه‌های نوین روان‌شناختی، در قالب حکایت‌ها و موقعیت‏های واقعی زندگی، مسیر دستیابی به زندگی معنادار را از رهگذر کنش‌های اخلاقی، پیوند اجتماعی و توجه به دیگران ترسیم کرده‌است. بر این اساس، بازخوانی آثار سعدی می‌تواند پیوند میان میراث ادبی و عرفانی ایران را با روان‌شناسی معاصر فراهم سازد و ظرفیت ادبیات کلاسیک فارسی را در حوزه معنا‌درمانی، رشد اخلاقی و ارتقای سلامت روان برجسته‌کند.

کلیدواژه‌ها

نیاز به معنا

خودفراگذشتگی

مزلو

سعدی

گلستان

بوستان