1
دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.
2
دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران(نویسنده مسئول).
3
استاد زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.
4
دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل ایران.
10.22034/jmzf.2026.244618
چکیده
این پژوهش با هدف تحلیل نقش زبان تمثیلی در شعریت رمان تاریخی شمس و طغرا نوشتۀ محمدباقر میرزا خسروی صورت گرفته است. مسألۀ اصلی پژوهش، کمتوجهی به ظرفیتهای تمثیل در نثر داستانی و چگونگی کارکرد آن در آفرینش لایههای معنایی و غنای زیباییشناختی این رمان است. روش پژوهش توصیفی - تحلیلی است و دادهها با تکیه بر منابع کتابخانهای تحلیل شدهاند. نتایج پژوهش نشان میدهد که دو گونة اصلی تمثیل، یعنی مثل و اسلوب معادله در این رمان حضور فعال دارند و هر یک به شیوهای خاص به افزایش شعریت متن یاری میرسانند. مثلها با ایجاز و فشردگی معنایی، پیوند با سنت شفاهی و فرهنگ عامه، شخصیتپردازی غیرمستقیم، ایجاد تعلیق دراماتیک و بازتاب شرایط اجتماعی- تاریخی، متن را از سطح گزارههای عادی فراتر برده است. اسلوب معادله نیز با ساختار دووجهی خود که پیونددهندة امر عقلی و حسی است، شبکههای معنایی و بینامتنی ایجاد میکند و با بهرهگیری از مفاهیم اسطورهای و دینی، ظرفیت تأویلپذیری متن را افزایش میدهد. کاربرد اسلوب معادله در نثر داستانی این رمان، نوآوری قابل توجهی است که افقهای تازهای را برای تحلیلهای بلاغی میگشاید. زبان تمثیلی در شمس و طغرا عنصری تزئینی نیست، بلکه عامل اصلی و ساختاری در آفرینش شعریت است و این رمان را از یک روایت تاریخی صرف به اثری چندلایه با ظرفیتهای تأویلی گسترده تبدیل کرده است.
نجفی پر,سحر , صلاحی,عسگر , مدرسی,فاطمه و دانش,ابراهیم . (1405). زبان تمثیلی به مثابۀ ابزار شعریت رمان تاریخی شمس و طغرا. (e244618). فصلنامۀ بین المللی علمی تخصصی مطالعات زبان فارسی ISC, (), e244618 doi: 10.22034/jmzf.2026.244618
MLA
نجفی پر,سحر , , صلاحی,عسگر , , مدرسی,فاطمه , و دانش,ابراهیم . "زبان تمثیلی به مثابۀ ابزار شعریت رمان تاریخی شمس و طغرا" .e244618 , فصلنامۀ بین المللی علمی تخصصی مطالعات زبان فارسی ISC, , , 1405, e244618. doi: 10.22034/jmzf.2026.244618
HARVARD
نجفی پر سحر, صلاحی عسگر, مدرسی فاطمه, دانش ابراهیم. (1405). 'زبان تمثیلی به مثابۀ ابزار شعریت رمان تاریخی شمس و طغرا', فصلنامۀ بین المللی علمی تخصصی مطالعات زبان فارسی ISC, (), e244618. doi: 10.22034/jmzf.2026.244618
CHICAGO
سحر نجفی پر, عسگر صلاحی, فاطمه مدرسی و ابراهیم دانش, "زبان تمثیلی به مثابۀ ابزار شعریت رمان تاریخی شمس و طغرا," فصلنامۀ بین المللی علمی تخصصی مطالعات زبان فارسی ISC, (1405): e244618, doi: 10.22034/jmzf.2026.244618
VANCOUVER
نجفی پر سحر, صلاحی عسگر, مدرسی فاطمه, دانش ابراهیم. زبان تمثیلی به مثابۀ ابزار شعریت رمان تاریخی شمس و طغرا. فصلنامۀ بین المللی علمی تخصصی مطالعات زبان فارسی ISC, 1405; (): e244618. doi: 10.22034/jmzf.2026.244618
