فصل‌نامۀ بین المللی علمی تخصصی مطالعات زبان فارسی ISC

فصل‌نامۀ بین المللی علمی تخصصی مطالعات زبان فارسی ISC

زبان بدن در منظومۀ خسرو شیرین نظامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.
2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران(نویسندۀ مسئول).
3 دانش آموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.
10.22034/jmzf.2025.507203.1225
چکیده
خسرو و شیرین نظامی، یکی از برجسته­ترین منظومه­های غنایی ادبیات فارسی است. این داستان مملوء از گفت­وشنودهای عاشقانه و کنش­های عاشق و معشوق است. هدف از نگارش این مقاله، بررسی زبان بدن یا به عبارت دیگر کنش­ها و واکنش­های شخصیت­های داستان در این منظومه است. روش تحقیق به صورت توصیفی – تحلیلی است. نتایج این پژوهش نشان می­دهد که نظامی زبان بدن را بخشی از ارتباط مؤثر می‌داند و معتقد است، حرکات و اشارات می‌توانند حاوی پیام‌هایی ضمنی باشند. او اعتقاد دارد که زبان بدن صادقانه‌تر از زبان کلامی است؛ افرادی هستند که با استفاده از کلمات و اشارات، خود را چنان نشان می‌دهند که نیستند و با این تظاهر سعی در فریفتن دیگران دارند و با زبان بدن می‌توان آن‌ها را شناخت. نتایج نشان می‌دهد که نظامی زبان بدن را به عنوان بخشی از ارتباط مؤثر می‌داند. او معتقد است که حرکات و اشارات می‌توانند پیام‌های ضمنی را منتقل کنند و زبان بدن به‌طور معمول صادقانه‌تر از زبان کلامی عمل می‌کند. رفتارهای غیرکلامی شخصیت‌های داستان، اغلب مفاهیمی چون عشق، آشفتگی، دلتنگی، احترام، بی‌تابی، حزن و اندوه، خشم، ناراحتی و حیا را القا کرده‌اند. در این میان غالبا بیان اندوه و غم ناشی از فراق و هجران با رفتارهای چهره به تصویر درآمده‌اند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Body Language in Nezami’s Khosrow and Shirin

نویسندگان English

fatemeh modarresi 1
sahar najafi par 2
hadi tite 3
1 Professor, Department of Persian Language and Literature, University of Urmia, Urmia, Iran.
2 PhD student in Persian Language and Literature, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran (corresponding author).
3 PhD in Persian Language and Literature, University of Urmia, Urmia, Iran.
چکیده English

 

Introduction
Khosrow and Shirin by Nezami stands among the most prominent romantic epics in Persian literature. This narrative abounds with amorous dialogues and interactions between lovers. Body language, defined as non-verbal communication through physical gestures and expressions, conveys meaning without words. This article examines body language—specifically the actions and reactions of characters—within the epic. Analyzing body language as a form of semiotics facilitates behavioral understanding and mutual recognition, enabling bidirectional communication within social contexts, as reflected in Khosrow and Shirin. This study addresses:
What explicit and implicit meanings do facial expressions and gestures convey in the epic?
What is Nezami’s perspective on body language as communication, and how does its analysis relate to cognition?
Research Method
In literature, verbal and nonverbal communication coincide and are presented together, of course, not in the same way as verbal communication and not only because of their meanings; rather, words are sometimes used because of their sounds and intonations. The research method is descriptive-analytical and relies on library resources.
Discussion
The face is the first place to show the emotional state of individuals, because personal and social feedback on words and surrounding events can be sought in facial expressions. In fact, the face is the most important source of information for people after speaking, and in general, we can mention various types of eye contact, lip and mouth expressions, eyebrow expressions, anger, facial color, laughter, and crying in the poetry of Khosrow and Shirin.
Conclusion
Body language manifestations in Khosrow and Shirin include:

Facial Expressions:Eye contact, lip/mouth movements (kissing—most frequent—and lip-biting), brow gestures, anger, facial coloration, laughter, weeping, and cheek-specific expressions.
Hand Gestures:Hand-wringing, head-smiting, face-touching, chest-placing (anxiety), hand-opening.
Foot Movements:Standing firm, barefootedness.
Head Motions:Head-lowering, dust-on-head (grief/shame), head-scratching.
Other Bodily Cues:Waist-specific movements, posture/physical bearing, interpersonal touch patterns, olfactory factors, environmental conditions, and proxemic distances like intimate distance, personal distance, social distance, public distance. Nezami contends that some individuals use gestures deceptively to feign emotions. Body language exposes such pretense, revealing true character.
 

کلیدواژه‌ها English

Nezami
Khosrow and Shirin
Body language
Character
  •  کتاب­شناسی  

    الف: کتاب­ها

    • بیدارمغز، علی‌محمد (۱۳۹۲)، ارتباطات غیرکلامی، تهران: کارگزار روابط عمومی
    • پاینده، حسین (۱۳۸۱)، درآمدی بر ادبیات، تهران:دانشگاه پیام نور.
    • پیز، آلن (۱۳۹۳)، زبان بدن، ترجمه سمیرا اباذری، تهران: هورمزد.
    • دهخدا، علی‌اکبر (1377)، لغت‌نامه دهخدا، 15ج، تهران: روزنه.
    • ............................. (1363)، امثال و حکم، 4ج، تهران: چاپخانۀ سپهر.
    • شپرد، آن (۱۳۷۵)، مبانی فلسفۀ هنر، ترجمه علی رامین، تهران: علمی و فرهنگی.
    • فورگاس، جوزف (۱۳۷۳)، روان‌شناسی تعامل اجتماعی. ترجمۀ مهرداد فیروز بخت و خشایار بیگی، تهران: ابجد.
    • نظامی، الیاس بن یوسف (1393)، خسرو و شیرین، با تصحیح و حواشی حسن وحید دستگردی، تهران: قطره.

    ب: مقاله­ها

    • اسدالهی، خدابخش، و قاسمی­زاده، حسین (1399)، «تحلیل شخصیت فرهاد در منظومۀ خسرو و شیرین» نظامی بر اساس نظریۀ عشق اریک فروم»، پژوهش­های بین رشته­ای ادبی (ادبیات و پژوهش­های میان رشته ای)، دورۀ 2، شمارۀ3، صص 1-20.
    • باقری خلیلی، علی‌اکبر و زلیکانی، مرضیه (۱۳۹3)، «تحلیل سیاسی زبان بدن در تاریخ بیهقی»، متن­پژوهشی ادبی، دورۀ 19، شمارۀ ۶۵، صص 99-79.
    • پهلوان­نژاد، محمدرضا (۱۳۸۶). «ارتباطات غیرکلامی و نشانه‌شناسی حرکات بدن»، زبان و زبان­شناسی، سال سوم، شمارۀ ۲، صص ۱۳- ۳۰.
    • شهیدی رضوی، عطیه، حسنی، غلامرضا (۱۳۹۶). «تحلیل عملکرد زبان بدن در انتقال مفاهیم بصری به استناد چهره­های عکس­های پادشاهان قاجاری»، نشریۀ پژوهش هنر، سال هفتم، شمارۀ ۱۴. صص ۳۵-۴۴
    • صادقی مجد، محمد جواد و چیتگرها، میثم (1393)، «بررسی دلالت‌های ارتباطی غیرکلامی حالات مختلف بدن در قرآن»، نشریۀ دین و ارتباطات، دورۀ 29، شمارۀ 61، صص131-103.
    • صفاری، محمد شفیع و همکاران (۱۳۹۵)، «تحلیل مفاهیم و کارکرد ارتباطات غیرکلامی در شاهنامه»، دو فصل­نامه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی، سال ۲۶ شمارۀ ۸۴، صص ۱۵۸-۱۸۲.
    • فرهنگی، علی‌اکبر، فرجی، حسین (۱۳۸9)، «زبان بدن از نگاه مولانا در مثنوی معنوی»، پژوهشنامۀ ادب حماسی، دورۀ 6، شمارۀ ۹، صص ۴۲۹-۴۶۲
    • قبادی، علیرضا، زارع مهرجردی، مسعود (۱۳۹۴)، «ارتباطات غیرکلامی در شعر حافظ، نقش ارتباطات غیرکلامی در تفسیر و پذیرش حافظ از سوی مخاطبان» فصل­نامۀ میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، دورۀ 8، شمارۀ۱، صص ۱۵۴-۱۱۹.
    • نادری، توحید؛ محرمی، رامین و مختاری، مسروره (1401)، «روابط بینامتنی مثنوی معنوی مولوی با مثنوی‌های نظامی گنجه‌ای بر اساس نظریة ترامتنیت ژرار ژنت»، فصل‌نامۀ بین­المللی مطالعات زبان فارسی(شفای دل سابق)، دورۀ 5، شمارۀ 11، صص136-108.
    • نیکدار اصل، محمد احمدیانی پی، محمدهادی، (۱۳۹3). «تحلیل ارتباطات غیرکلامی در بوستان سعدی»، مجلۀ شعرپژوهی(بوستان ادب)، دورۀ 8، شمارۀ 1، صص 181ـ 210

  • تاریخ دریافت 29 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 25 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 27 خرداد 1404