فصل‌نامۀ بین المللی علمی تخصصی مطالعات زبان فارسی ISC

فصل‌نامۀ بین المللی علمی تخصصی مطالعات زبان فارسی ISC

بررسی نقش‌های شش‌گانۀ زبانی در ادبیات تعلیمی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.
2 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران (نویسندۀ مسئول).
10.22034/jmzf.2024.480699.1204
چکیده
ادبیات تعلیمی، یکی از انواع ادبی در ادبیات فارسی است که سابقه‌ای دور و دیرین دارد. این نوع ادبی نه‌فقط در دورۀ اسلامی، بلکه در آثار بازمانده از ایران باستان نیز وجود دارد. این ادبیات با زبان ویژۀ خود، ابزاری کارآمد در تعلیم فردی و جمعی محسوب می‌شود. در این میان زبان به‌عنوان یکی از شاخص‌ترین موضوع در نوع ادبی، بسیار حائز اهمیّت است؛ به‌گونه‌ای که توجه به نوع زبان در متون ادبیات تعلیمی می‌تواند ما را به درک بهتر و عمیق‌ترِ ساختار زبانی متون تعلیمی و کارکردهای اجتماعی و فردی آن رهنمود کند. بر این­اساس ما در این جستار در پی آن هستیم که به روش توصیفی ـ تحلیلی، نوع کارکردهای شش‌گانۀ زبانی در ادبیات تعلیمی زبان فارسی را بررسی کنیم. 
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

An Examination of the Six Linguistic Functions in Didactic Literature

نویسندگان English

seeyd Esmahel Hosenni 1
Bahman nozhat 2
1 PhD student in Persian Language and Literature, Universityn of Urmia, Urmia, Iran.
2 Professor of Persian Language and Literature, University of Urmia, Urmia, Iran (corresponding author).
چکیده English

 
1.      Introduction
 Didactic literature refers to works whose content consists of moral, social, or scientific teachings and which are created with the purpose of education and moral instruction. One of the most important functions of this type of literature is the impact it has on its readers, encouraging them to confront phenomena with a different perspective and insight. By surveying didactic literature, it becomes clear that prominent writers, in order to exert such an influence on their audience, inevitably need to infuse the minds and language of their readers with new ideas through a new mode of expression.
 Language, as one of the most fundamental and essential expressive tools, constitutes the core of literature, through which the audience arrives at an understanding of a work. Accordingly, in didactic literature we are also dealing with a type of language that differs from that of other literary genres. One of the most effective tools for examining the language of this literary type is its analysis from the perspective of Roman Jakobson’s six linguistic functions. Based on this approach, the present study seeks to answer the following questions:
What is didactic literature?
What is the relationship between the type of language and this literary genre?
How are the six linguistic functions manifested in didactic literature?
 
2.      Research Method
 The research method employed in this study is descriptive–analytical.
 
3.       Discussion
This section of the article is devoted to analyzing the six communicative functions in Roman Jakobson’s linguistic theory and examining how these functions emerge and are manifested within the domain of Persian didactic literature. The article first emphasizes the distinction between literary language and ordinary language, introduces Jakobson’s theoretical framework, and then, in a step-by-step manner, defines the six principal functions: the emotive function (expression of the sender’s feelings), the conative function (influencing the receiver), the referential function (transmission of objective information), the metalingual function (explanation of the code/language), the phatic function (establishing and maintaining the channel of communication), and the poetic/literary function (focus on the message itself). By presenting numerous direct examples from Persian didactic prose and poetry (such as Bustan by Sa‘di, Kalile va Demne, and Tazkarat ol-Awliya), the article demonstrates how rhetorical structures and techniques in this type of literature serve the fulfillment of these literature, which is replete with advice, counsel, and moral exhortation, the audience occupies the central position of attention. In this literary type, the conative function of language is of great importance, and it can in fact be stated that the dominant linguistic function in this genre is the conative one, with the other functions revolving around it. Following this, the emotive function ranks second in importance, as it is considered one of the principal and fundamental elements of literary language. Another function is the phatic function, through which poets and writers of didactic literature have been able to empathize and establish emotional rapport with the audience, thereby making the audience more receptive to the message. The poetic function in this genre, in the hands of a capable poet or writer, is a tool through which the message is artistically conveyed in the service of education. The metalingual function in this type of literature assumes the responsibility of giving objectivity to abstract concepts, and the referential function in didactic literature operates in such a way that the writer or poet employs it in the service of the conative function.communicative functions.
 
4.      Conclusion
Linguistic functions in literary genres possess specific and distinct roles. In didactic literature, based on Roman Jakobson’s linguistic theory, these functions can be categorized according to the degree of their influence. Accordingly, since the subject of this study is didactic
 

کلیدواژه‌ها English

Educational literature
six language roles
literary language
کتاب­شناسی
الف: کتاب‌ها
1)      باطنی، محمدرضا (1384)، نگاهی تازه به دستور زبان، چاپ یازدهم، تهران: آگاه.
2)      باقری، مهری (1373)، مقدمات زبان‌شناسی، تهران: دانشگاه پیام نور.
3)      ترادگیل، پیتر (1386)، زبان‌شناسی اجتماعی، ترجمۀ محمد طباطبایی، تهران: آگاه.
4)      جلال‌الدین، محمد بن حسین (1387)، مثنوی معنوی، براساس نسخۀ نیکلسون، به کوشش سعید حمیدیان، تهران: قطره.
5)      داد، سیما (1390)، فرهنگ اصطلاحات ادبی، چاپ پنجم، تهران: مروارید.
6)      دیچز، دیوید (1366)، شیوه‌های نقد ادبی، ترجمۀ محمد‌تقی صدقیانی و غلامحسین یوسفی، تهران: علمی.
7)      سجودی، فرزان (1377)، ساختارگرایی و نظریۀ ادبی، تهران: حوزۀ هنری.
8)      سعدی شیرازی، مصلح‌الدین(1387)، بوستان، به تصحیح غلامحسین یوسفی، تهران: خوارزمی.
9)      سعدی، مصلح بن عبدالله (1391)، گلستان، تصحیح و توضیح غلامحسین یوسفی، تهران: خوارزمی.
10)  سلدان، رامان (1372)، راهنمای نظریۀ ادبی معاصر، ترجمۀ عباس مخبر، تهران: طرح نو.
11)  سلدون، رامان، ویدسون، پیتر (1384)، راهنمای نظری ادبی معاصر، ترجمۀ عباس مخبر، تهران: طرح نو.
12)  سنایی غزنوی، ابوالمجد مجدود بن آدم سنایی (1354)، دیوان سنایی، تصحیح محمدتقی مدرس رضوی، تهران:  کتابخانۀ سنایی.
13)  سنگری، محمدرضا (1380)، نقد و بررسی ادبیات منظوم دفاع مقدس، تهران: پالیزان.
14)  شفیعی کدکنی، محمدرضا (1391)، رستاخیز کلمات، درس گفتارهایی دربارۀ نقد ادبی صورت‌گرایان روس، تهران: سخن.
15)  ............................. (1392)، زبان شعر در نثر صوفیه، تهران: سخن.
16)  شمیسا، سیروس(1380)، کلیات سبک‌شناسی، چاپ ششم، تهران: فردوس.
17)  ............................ (1373)، معانی و بیان، تهران: دانشگاه پیام نور.
18)  صفوی، کورش (1383)، از زبان‌شناسی به ادبیات، تهران: سورۀ مهر.
19)  عروضی سمرقندی، احمد بن عمر (1387)، چهار مقاله، تصحیح محمد قزوینی، تهران: جامی.
20)  عطار، فریدالدین محمد (1363)، تذکره الاولیاء، به تصحیح محمد استعلامی، تهران: زوار.
21)  علوی مقدم، مهیار (1377)، نظریه‌های نقد ادبی معاصر، تهران: سمت.
22)  غلامرضایی، محمد (1381)، سبک‌شناسی شعر پارسی، تهران: جامی.
23)  فالر، راجر (1390)، بررسی ادبیات به‌منزلۀ زبان، ترجمۀ حسین پاینده، مجموعه مقالات زبان‌شناسی و نقد ادبی، چاپ چهارم، تهران: نی.
24)  فرشیدورد، خسرو (1378)، دربارۀ ادبیات و نقد ادبی، چاپ سوم، تهران: امیرکبیر.
25)  فوشه­کور، شارل هانری (1377)، اخلاقیات (مفاهیم اخلاقی در ادبیات فارسـی از سدة سوم تا سدة هفتم هجری)، ترجمۀ محمـدعلی امیرمعـزی و عبدالمحمـد روح‌بخشان، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
26)  کلگیز، مری (1388)، درس‌نامۀ نظریۀ ادبی، ترجمۀ جلال سخنور و دیگران، تهران: اختران.
27)   گیرو، پی‌یر (1380)، نشانه‌شناسی، ترجمۀ محمد نبوی، تهران: آگاه.
28)  لارنس ترسک، رابرت (1380)، گفت‌وگوی تمدن‌ها، تهران، مؤسسۀ فرهنگی انتشاراتی زهد.
29)  محمدی، احسان (1380)، گفت­وگوی تمدن‌ها، تهران: مؤسسه انتشاراتی زهد.
30)  مشکوه‌الدین، مهدی (1373)، سیر زبان‌شناسی، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.
31)  منشی، نصرالله بن محمد (1386)، کلیله‌ودمنه، به تصحیح مجتبی مینوی طهرانی، تهران: امیرکبیر.
32)  مهاجر، مهران و نبوی، محمد (1393)، به‌سوی زبان‌شناسی شعر، تهران: آگاه.
33)  میرصادقی، میمنت (1376)، واژه‌نامۀ هنر شاعر، تهران: مهناز.
34)  نجفی، ابوالحسن (1384)، مبانی زبان‌شناسی و کاربرد آن در زبان فارسی، چاپ نهم، تهران: نیلوفر.
35)  نظام­الملک، حسن بن علی (1386)، گزیدۀ سیاست‌نامه، انتخاب و شرح جعفر شعار، تهران: قطره.
36)  هجویری، علی بن عثمان (1392)، کشف­المحجوب، تصحیحِ محمود عابدینی، تهران: سروش.
37)  هلیدی، مایکل (1393)، زبان، بافت و متن: جنبه‌هایی از زبان در چشم‌انداز اجتماعی ـ نشانه‌شناختی، ترجمۀ مجتبی منشی‌زاده و طاهره ایشانی، تهران: علمی.
38)  یاکوبسن، رومن (1380)، زبان‌شناسی و شعرشناسی، ترجمۀ کورش صفوی، تهران: هرمس.
39)  ......................... (1390)، زبان‌شناسی و شعرشناسی، ترجمۀ حسین پاینده، مجموعه مقالات زبان‌شناسی و نقد ادبی، تهران: نی.
 
ب: مقاله‌ها
1)      آقابابایی، سمیه، ایران­زاده، نعمت‌الله، صفوی، کورش (1395)، «بررسی ساختار ادب غنائی از دیدگاه زبان‌شناسی با تکیه‌بر نظریۀ نقش‌های زبانی یاکوبسن»، نشریۀ متن پژوهی ادبی، دورۀ 20،، شمارۀ 69، 7 ـ 34.
2)      بایزیدی، قادر، طلوعی آذر، عبدالله (1399)، «بررسی مختصاتِ زبانیِ قصایدِ فریدون توللی»،فصل­نامۀ بین‌المللی علمی تخصصی مطالعات زبان فارسی(شفای دل سابق)، سال سوم، شمارۀ 6، صص 105 ـ 122.
3)      شهسواری، آنوشا و زاهدی، حمید (1388)، «ارائۀ مرجعی برای کارکردهای ارتباط زبان فارسی»، فصل­نامۀ زبان‌پژوهی دانشگاه الزهرا، سال1، شمارۀ 1، صص 97 ـ 73.
4)      صادقی، لیلا (1389)، «نقش‌های سکوت ارتباطی در خوانش متون ادبیات داستانی»، فصل­نامۀ پژوهش زبان و ادبیات فارسی، شمارۀ 19، صص 211ـ187.
5)      صدیقی، علیرضا (1388)، «بومی‌گرایی و تأثیر آن بر ادبیات داستانی معاصر ایران (1320 ـ 1357)»، فصل­نامۀ پژوهش زبان و ادبیات فارسی، شمارۀ 15، 95 ـ 116.
6)      طالبیان، یحیی و حسینی سروری، نجمه (1387)، «مدایح سبک خراسانی و گرایش به قطب مجازی زبان با استناد به شعر منوچهری»، فصل­نامۀ پژوهش‌های ادبی، تهران، انجمن زبان و ادبیات فارسی، سال 5، شمارۀ 21، صص 131ـ 113.
7)      طغانی، اسحاق و صادقیان، سمیه (1390)، «هنجارگیری در مجموعۀ شعر از این اوستا»، ادبیات پارسی معاصر، پژوهشگاه علوم انسانی، شمارۀ1، صص 79 ـ 61.
8)      گلی، حسن؛ رضایی هفتادر، غلام عباس (1391)، «نقد ساختارگرایی در گذر تحول و تطبیق»، پژوهش­نامۀ نقد ادبی، شمارۀ 2، صص 107 ـ 126.
9)      محمدی فشارکی، محسن و صادقیان، سمیه (1392)، «آشنایی‌زدایی در آثار دولت‌آبادی»، ادبیات پارسی معاصر، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال 3، شمارۀ 1،صص 145 ـ 168.

  • تاریخ دریافت 28 فروردین 1403
  • تاریخ بازنگری 06 خرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 15 مهر 1403