فصل‌نامۀ بین المللی علمی تخصصی مطالعات زبان فارسی ISC

فصل‌نامۀ بین المللی علمی تخصصی مطالعات زبان فارسی ISC

جامعه‌شناسی ذوق ادبی در مثنوی معنوی مولانا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.
2 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران (نویسنده مسئول)
چکیده
جامعه‌شناسی ذوق ادبی یکی از شاخه‌های جامعه‌شناسی ادبیات است که به بررسی عوامل مختلف و موثر شکل‌دهی ذوق ادبی در بستر اجتماعی – فرهنگی می‌پردازد. عوامل مختلفی در شکل گیری ذوق ادبی در هر زمان دخیل هستند و البته این عوامل در دوره های مختلف بنا به مقتضیات زمانه متفاوت بوده است. هدف اصلی این پژوهش بررسی جامعه‌شناسی ذوق ادبی در مثنوی معنوی است و سؤال اصلی پژوهش این است که عوامل اصلی و زمینه ساز ذوق ادبی در مثنوی معنوی کدام‌اند؟ روش تحقیق در این پژوهش توصیفی – تحلیلی است. نتایج تحقیق نشان داد که بدون شک در شکل‌گیری یک اثر ادبی عوامل بی شماری می‌توانند دخیل باشند که کتاب مثنوی معنوی نیز از این قاعده جدا نیست. در پی حمله مغول به کشور ایران، مردمان این دیار با نوعی یأس و سرشکستگی و پوچی مواجه بودند که راه نجات خود را در پناه بردن به عرفان می دانستند و این وظیفه را متون عرفانی آن دوران به خوبی و صد البته مثنوی معنوی به شکلی ویژه به تمام و کمال انجام داده‌اند افزون بر روح جمعی زمانه که طالب به وجود آمدن چنین آثاری بوده است، وقایع سیاسی و اجتماعی را نیز در بوجود آوردن این اثر می‌توان دخیل دانست. همچنین آنچه که بیش از همه می‌توان از آن به عنوان ویژگی‌های منحصر به فرد مثنوی معنوی نام برد، خود اثر ادبی، نحوه توجه مولانا به مخاطب یا به بیان دیگر عنصر مخاطب و در آخر شیوه‌ی منحصر بفرد مولانا در داستان‌پردازی است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Sociology of literary vertu in Movlanas masnavi

نویسندگان English

Samad Taheri 1
Bihman Nozhat 2
1 PhD student of Persian language and literature, Urmia University, Urmia, Iran.
2 Professor of the Department of Persian Language and Literature, Urmia University, Urmia, Iran (corresponding author).
چکیده English

 
Abstract
Sociology of literary vertu is one of the branches of sociology of literature that examines the formation and development of literary vertu among people and the factors affecting it. The main purpose of this research is to investigate the sociology of literary vertu in Masnavi Manavi, and the main question of the research is, what are the main and underlying factors of literary vertu in Masnavi Manavi? The research method in this study is descriptive-analytical. The results showed that innumerable factors can be involved in the formation of a literary work, and the Masnavi Manavi book was no exception to this rule. After the Mogul attack on Iran, the people of this country were faced with a kind of despair and emptiness that the only way to save them was to seek refuge in mysticism, and the mystical texts of that time have done this task well and of course, Masnavi Manavi. In addition to the collective spirit of the time, political and social events can also be considered involved in creating this work. Also, what can be mentioned most of all as the unique features of Masnavi Manavi is the literary work itself, the way of paying attention to the audience, or in other words, the element of the audience, and finally, the unique way of telling stories.
Key words: Sociology, literary vertu, Masnavi Manavi.
 
Introduction
Nowadays, literary sociological theory has been noticed by literary experts as a suitable mechanism for social and cultural knowledge and analysis; Because the fact that "in addition to artistic and aesthetic approaches, literature is an expression of the state of society in significant cases" (Volk and Warren, 1373: 100), is accepted and agreed upon by literature and sociology researchers. In fact, literature does not reflect the process of society; Rather, it is the representative and summary of a period of history; In other words, the poet or writer is influenced by various social stimuli during his lifetime, which is clearly manifested in the literary work. Of course, the inner meaning of this attitude is connected with the contemporary worldview of the artist; Based on this, according to what was mentioned in this brief, the main goal of this research is to investigate the sociology of literary vertu in Masnavi Manavi, and the main question of the research is, what are the main factors and the foundation of literary vertu in  Masnavi?
 
Research Methodology
The research method is descriptive-analytical.
 
Discuss
At any time, various factors are involved in the formation of literary vertu, and of course these factors are different in different periods according to the requirements of the time. This is a literary work that shows what expectations the author was trying to answer in the audience. These factors include the dominant socio-political background of the author's time, social, political, historical conditions, clear vision, the literary (artistic) work itself, the story-telling style and the audience element.
 
conclusion
Innumerable factors can be involved in the formation of a literary work, and the Masnavi Manavi book was no exception from this rule. After the Mogul invasion, the people of this land were faced with a kind of despair and emptiness and the only way to save them was to seek refuge in mysticism, and the mystical texts of that time have done this task well and, of course, spiritual masnavis to the fullest. In addition to the collective spirit, political and social events can also be considered involved in creating this work. Also, what can be mentioned most of all as the unique characteristics of Masnavi Manavi is the literary work itself, the way Rumi pays attention to the audience or in other words, the element of the audience, and finally, Rumi's special style in storytelling. 

کلیدواژه‌ها English

Sociology
literary taste
spiritual masnavi
  • کتابشناسی

    کتاب‌ها

    • آدرنو، تئودور و دیگران (1377)، درآمدی بر جامعه­شناسی ادبیات، گزیده و ترجمۀ محمد جعفر پوینده، تهران: نقش جهان.
    • آقسرایی، محمود بن محمد، (1362). تاریخ سلاجقه، به اهتمام عثمان توران، چاپ دوم، تهران: اساطیر.
    • اسلامی ندوشن، محمدعلی، (1377)، باغ سبز عشق، تهران: یزدان.
    • ....................، ........... (1379)، ایران چه حرفی برای گفتن دارد، چاپ دوم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
    • اقبال آشتیانی، عباس (1347)، تاریخ مغول، چاپ سوم، تهران: امیرکبیر.
    • انوشه، حسن (1381)، دانش­نامۀ ادب فارسی، تهران: سازمان چاپ و انتشارات.
    • پورنامداریان تقی (1380)، در سایه آفتاب (شعر فارسی و ساخت­شکنی در شعر مولوی)، چاپ سوم، تهران: سخن.
    • حسینی ابن بی­بی، امیر ناصرالدین (1350)؛ اخبار سلاجقه روم، به اهتمام محمد جواد مشکور، تهران: کتاب­فروشی.
    • رامین، علی (1389)، مبانی جامعه­شناسی هنر، چاپ دوم، تهران: نی.
    • ریتزر، جرج (1373)، نظریه­های جامعه­شناسی در دوران معاصر (با افزودن دو فصل تازه)، ترجمۀ محسن ثلاثی، تهران: علمی دانشگاهی.
    • زرین­کوب، عبدالحسین (1364)، سرّ نی، چاپ نهم، تهران: علمی.
    • ............................... (1382)، پلّه­پلّه تا ملاتات خدا، چاپ بیست و پنجم، تهران: علمی.
    • ...................، ............ (1381)، جستجو در تصوف ایران، چاپ شانزدهم، تهران: امیرکبیر.
    • ...................، ............ (1380)، بحر در کوزه، چاپ ششم، تهران: علمی.

     

    • شوکینگ، لوین. ل (1373)، جامعه­شناسی ذوق ادبی، ترجمۀ فریدون بدره­ای، تهران: توس.
    • صفا، ذبیح الله (1381)، تاریخ ادبیات ایران، چاپ دوم، تهران: ققنوس.
    • علوی مقدم، مهیار (1381)، نظریه­های ادبی، تهران: سمت.
    • فروزانفر، بدیع الزمان (1367)، شرح مثنوی شریف (سه جلد در یک مجلد)، چاپ چهارم، تهران: زوّار.
    • .....................، ............... (1384)، زندگی مولانا جلال­الدین محمد، چاپ پنجم، تهران: زوّار.
    • گلدمن، لوسین (1371)، جامعه­شناسی ادبیات (دفاع از جامعه­شناسی رمان)، ترجمۀ محمد جعفر پوینده، تهران: هوش و ابتکار.
    • گولپینارلی، عبدالباقی (1384)، مولانا جلال­الدین، ترجمۀ توفیق سبحانی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی.
    • گیرو، پی­یر، (1380)، نشانه شناسی، ترجمه محمد نبوی، تهران، آگاه
    • مولوی، جلال­الدین، (1395)، فیه­مافیه، مقدمه تصحیح و تعلیقات بهمن نزهت، تهران: سخن.
    • .................، .............، (1387)، مثنوی معنوی، تصحیح رینولد الین نیکلسون، دوره سه جلدی، چاپ دوّم، تهران: مولی.
    • ...................، ........... (1374)، فیه­مافیه، ویرایش جعفر مدرس صادقی، تهران: مرکز.
    • میرصادقی، جمال(1364)، عناصر داستان، تهران: علمی.
    • ولک، رنه و وارن، اوستن (1373)، نظریۀ ادبیات، ترجمۀ ضیاء موحّد و پرویز مهاجر، چاپ اوّل، تهران: علمی و فرهنگی.
    • خطیبی، محمد بن حسین (1403)، «معارف بهاءولد»، شرح و تعلیق فاطمه مدرس و منصور مام‌علیپور، تهران: شناسنامه.
    • مام‌علیپور، منصور (1399)، «بررسی و تحلیل مضامین مشترک معارف بهاءولد و مثنوی مولانا»، چاپ دوم، تهران: شناسنامه.
    • همدانی، رشیدالدین فضل­الله (1363)، جامع التواریخ، به کوشش بهمن کریمی، جلد دوم، چاپ سوم، تهران: اقبال.

    Alexander, Victoria cl. (2003) Sociology of Arts.

    مقالات

    • جلیلی موخر، کبری، (1389) بررسی رفتارهای اجتماعی و جامعه در دفتر دوم مثنوی معنوی، ادبیات فارسی دانشگاه آزاد خوی، شماره 15: 87- 69.
    • رحیمی دادمرزی، امیر. آقابخشی، حبیب الله. (1396). جامعه‌شناسی مفاهیم اجتماعی در اندیشه‌های جلال‌‌الدین محمد بلخی (مولانا). پژوهش اجتماعی، 9(34)، 81-105.
    • سیدان، الهام. پورعماد، سارا (1396)، بررسی و تحلیل جامعه­شناختی ذوق ادبی با تأکید بر مرصاد العباد نجم­الدین رازی، ادب و زبان، سال 20، شماره 41: 181-161.
    • طهماسبی، فرهاد (1389) بازتاب مسائل اجتماعی ـ فرهنگی در مثنوی معنوی مولانا (نگاهی به مثنوی از منظر جامعه‌شناسی ادبیات)، پژوهش­نامه فرهنگ و ادب، 5(9): 92- 78.
    • مام‌علیپور، منصور (1402)، «مناسبات بینامتنی معارف بهاءولد و مثنوی معنوی مرگ، تأویل، خیال، شکرگزاری منعم»، https://civilica.com/doc/2040964
    • یوسف­پور، محمّدکاظم (1386)، نقش استطراد در حکایت مثنوی، انجمن و زبان ادبیات فارسی، سال چهارم، شمارۀ 16، تابستان، صص 294-271.
دوره 6، شماره 16 - شماره پیاپی 16
تابستان 1402
صفحه 148-186

  • تاریخ دریافت 22 بهمن 1402
  • تاریخ بازنگری 03 بهمن 1402
  • تاریخ پذیرش 17 اسفند 1402